🐘

Kva i all verda er Allheimen?

Er du her fordi Twitter er i ferd med å kræsje? Velkomen etter, dette er eit forsøk på å snakke om alternativa.

Så kva er Allheimen?

«The fediverse», på norsk kjend som Allheimen, er ei rekke opne sosiale medier som kan snakke med kvarandre. Eit av desse systema er Mastodon, eit slags alternativ til Twitter. Men det er ikkje berre-berre å omsetje Twitter til Mastodon 1-1 heller, så på denne sida har vi forsøkt å samle informasjon om korleis det fungerar.

I staden for éi lukka nettside, som Facebook eller Twitter, der du knappast kan gjere noko som helst med data dine, opner system på Allheimen for samhandling på tvers av sider og serverar – som ein føderasjon, i staden for ein eineveldig stat.

Ja, eg
Ja, eg veit det høyrest slik ut. Frå @Ciaraioch

Sidene er gjerne drivne frivillig eller gjennom donasjonar, og samlar folk under ein eller anna form for paraply – anten veldig generelt, eller veldig spesifikt – men du kan følgje folk andre stader, litt på same måte som du kanskje kjenner frå Twitter.

1️⃣
Del 1: Vil du lære om Mastodon?
🍞
En introduksjon til Mastodon
2️⃣
Del 2: Vil du lage Mastodon-brukar?
🧀
Bruk av Mastodon i praksis
🇳🇴

🚀
Å flytte Mastodon-brukar frå ein server til ein anna:
🪐
Mastodon-migrering, å flytte til en ny server

Opphavleg tekst (engelsk) av @patricia@vivaldi.net

Ordliste

Engelsk ord
Oversettelse
Forklaring
Boost
Boost eller fremheving
Man “booster” et tut/innlegg ved å bruke denne funksjonen. Da får dette innlegget økt synlighet for andre.
Fediverse
“Allheimen” eller “Fødiverset”
Det er en voksende oppslutning om å bruke ordet “allheimen” på norsk, men tidligere har vært vanlig hittil å kalle det “fødiverset”, direkte omsatt fra den engelske forkortingen av “federated universe”.
Hashtag
Emneknagg eller hashtag
Mange kjenner til dette fra Facebook, Instagram og Twitter. På Mastodon kan man også, som på Instagram, abonnere på emneknagger.
Instance
Instans, server, side eller siida.
Ikke alle har et forhold til det teknologiske begrepet “instans”, “server” eller rett og slett “side” kan være like godt å forstå. “Siida” er et samisk ord for fellesskap, storfamilie eller indre samfunn, som også er et godt alternativ.
Toot
“Tut” eller innlegg
På Twitter heter et innlegg en “tweet”, på Mastodon heter et innlegg et “tut”.
Timeline/feed
Tidslinje/Feed
Det er på tidslinjen/feeden nedover at du ser innlegg som er synlig for deg.

Appar til Mastodon?

Eg kan ikkje skrive dette hardt nok: Ikkje bruk den offisielle appen til Mastodon (for Ios og Android).

Den manglar eller gøymer unna fleire av funksjonane eg vil hevde er essensielle for opplevinga av allheimen, og er for tida under hard utvikling. Det kan vere den blir bra i framtida, men vi er ikkje i den framtida enno. Forsøk heller desse:

Web og desktop

  • Grensesnittet i webversjonen av Mastodon er heilt ok, men blir betre om du går i innstillingar og hukar av for “avansert grensesnitt”. Då får du fleire kolonner du kan definere med ulikt innhald og feste, slik at du får ei meir spesialtilpassa side.
  • Sengi har både app og web-versjon for Windows, Mac, og Linux
  • Pinafore er eit alternativt nettgrensesnitt for Mastodon

Android

IOS

Desse er eit lite utvalg. Vil du sjå ei meir innførande gjennomgang, kan du sjekke joinmastodon.org si eiga oversikt over appar.

Meg og stader eg liker

På Twitter var eg @tanketom, som kun kunne kommuniserast med på Twitter, på Mastodon er eg @tanketom@tutoteket.no, og kan «sende e-post» til alle med tilsvarande brukarar. Du treng ikkje brukar same stad som meg for å følgje meg på kva eg skriv eller utveksle offentlege eller lukka beskjedar med meg.

Tutoteket.no er instansen til bla. meg og Arne og ein liten handfull folk. Med mindre vi velgjer å betale meir for å få rom til fleire, har vi i utgangspunktet ikkje noko plass der.

Nokre norsk-ish opne instansar du kan spørje om å bli med i:

  • fribygda.no – for anarkistar og andre raddisar
  • oslo.town – instans for oslobuer og andre sidemålsbrukarar
  • samenet.social – ein instans for samisk diskusjon
  • snabelen.no – generell norsk instans
  • hei.baby – norsk instans med vage invitasjonskriterier
  • sosialist.party – norsk instans for norsk venstreside
  • vivaldi.social – generell instans driven av nettlesarutviklaren Vivaldi, med kontor i blant anna Oslo
  • mastodon.nu – generell instans for dei nordiske landa, svensk overvekt

Nokre andre instansar eg følgjer med på:

Nokre skandinaviske instansar:

Ellers finst det instansar for mange hobbyar, legningar, ideologiar, aktivistar, trygg – og ikkje trygg – for jobb-surfing, og yrker. Alle har sine eigne meir eller mindre handheva reglar, som kan vere både om språk, innhald, og temaer dei vil framheve eller helst late vere, så det kan vere lurt å ha lest gjennom reglane på førehand før du blir med i ein instans. Kardemommeloven fungerar i dei fleste tilfeller.

Andre system i Allheimen

  • Pixelfed – liknar på Instagram, før Instagram forsøkte å bli TikTok, til no ingen norske instansar
  • Bookwyrm – liknar på Goodreads og liknande Amazon-eigde tenester, til no ingen norske instansar
  • PeerTube – liknar på Youtube og Vimeo
  • OwnCast – liknar på Twitch
  • Mobilizon – liknar på hendingsdelen av Facebook, og liknande arrangementskalenderar

Lage min eigen instans, seier du?

Om du treng tips til å starte din eigen instans, så kan du lese korleis vi mekka til tutoteket.no her:

Om du er masochist og ynskjer å hoste på din eigen server har Mastodon dokumentasjonen du trenger.